Krytyka enneagramu: dokładność, trafność, badania

Skąd wziął się sam system, opisuje artykuł historia enneagramu.

Skąd bierze się krytyka enneagramu

System krytykują dwie grupy i z różnych powodów. Psycholodzy akademiccy zwracają uwagę, że enneagram nie wyrósł z badań empirycznych: wywodzi się z ezoterycznego nauczania Gurdżijewa przez Ichazo i Naranjo i pojawił się z gotowymi wnioskami, zamiast wyprowadzić je z danych.^[1] Praktycy i byli praktycy krytykują z kolei sposób, w jaki się go używa: sztywne etykiety, stosowanie w stylu horoskopu i spory między szkołami o podstawowe szczegóły.

Obie krytyki mają swoją wagę i nie znoszą się nawzajem. System może być przydatny jako narzędzie refleksji, a jednocześnie zawodzić jako narzędzie pomiaru.

Jakie są główne zarzuty wobec enneagramu?

Niewiele badań walidacyjnych. W porównaniu z głównymi modelami cech badanymi w psychologii akademickiej recenzowanych prac o trafności enneagramu jest niewiele.^[1] Uznane modele porządkują też osobowość inaczej: układają ludzi wzdłuż ciągłych wymiarów cech, a nie w odrębne typy, co wpływa na to, co uznaje się za dowód i jak projektuje się badania.^[3] Niektóre badania przynoszą wyniki wspierające, inne nie, ale ich liczba jest daleko poniżej tego, co rozstrzygnęłoby sprawę, a duża część wspierającej literatury ukazuje się poza czołowymi czasopismami. Trafność enneagramu najlepiej więc opisać jako niepotwierdzoną, a nie jako potwierdzoną czy obaloną.

Granice samoopisu. System ocenia typ od środka, na podstawie samoopisu.^[1] Tymczasem motywy, które opisuje enneagram, to dokładnie te, których ludzie najsłabiej u siebie dostrzegają, więc narzędzie zależy od szczerości i samowiedzy osoby odpowiadającej.

Efekt Barnuma. Ogólnikowe, pochlebne opisy wydają się trafne niemal każdemu; to dobrze udokumentowane zjawisko nazywane efektem Forera albo efektem Barnuma.^[2] Opisy enneagramu są bardziej konkretne niż horoskopy, ale ryzyko jest realne: czytelnik, który chce być danym typem, zwykle znajdzie siebie w jego profilu.

Spory między szkołami. Nauczyciele nie zgadzają się co do nazw podtypów, zasad dotyczących skrzydeł i szczegółów strzałek, co komplikuje każde twierdzenie, że „enneagram” formułuje jeden sprawdzalny zestaw tez.^[1]

Czy enneagram jest naukowy?

Z pochodzenia nie: to nauczanie filozoficzne i duchowe, a nie wytwór metody naukowej.^[1] Obecnie znajduje się na obrzeżach akademickiej psychologii osobowości: budzi pewne zainteresowanie naukowców, ale nie ma zgody co do tego, że jego dziewięć typów to realne, odrębne kategorie. Uważni autorzy przedstawiają go więc jako ramę do poznawania siebie, a nie zweryfikowane narzędzie psychologiczne, i tak samo przedstawia go ta strona.

Ta ocena nie dotyczy wyłącznie enneagramu. Popularne systemy oparte na samoopisie mają te same ograniczenia strukturalne, co opisuje nasze neutralne porównanie enneagram a MBTI.

Co według użytkowników daje im enneagram

Najczęściej zgłaszaną korzyścią jest słownictwo. Użytkownicy często mówią, że system nazwał motywację, którą czuli, ale nigdy nie umieli wyrazić, i dał im ramę do obserwowania własnych reakcji w stresie i w rozwoju.^[1] To relacje anegdotyczne, a nie pomiar, a podobne wrażenie może wywołać mechanizm Barnuma działający jak placebo.^[2] Twierdzenie praktyków, że system pomaga ludziom obserwować siebie, nie wymaga jednak mocniejszego twierdzenia, że typy są naukowo zweryfikowanymi kategoriami. Obie rzeczy mogą być prawdą jednocześnie, a uczciwa krytyka enneagramu trzyma je osobno.

Jeśli chcesz sprawdzić system na sobie, poznaj swój typ, a potem przeczytaj profil swojego typu z powyższymi zarzutami w pamięci i oceń, ile z niego naprawdę do ciebie pasuje.