Historia enneagramu: od Gurdżijewa do współczesnych testów

Warto znać tę linię, bo pochodzenie systemu wyjaśnia zarówno jego duchowy charakter, jak i krytykę, która go spotyka.

Historia enneagramu w skrócie

Współczesną linię opisują cztery kamienie milowe.^[1] Po pierwsze, na początku XX wieku symbol z dziewięcioma punktami pojawia się w nauczaniu George’a Gurdżijewa, bez przypisanych typów osobowości. Po drugie, w latach 60. Oscar Ichazo przypisuje punktom symbolu opisy typów. Po trzecie, na początku lat 70. Claudio Naranjo przenosi system do Berkeley i rozwija typy w portrety psychologiczne, które znamy dzisiaj. Po czwarte, od lat 80. system rozchodzi się przez książki, seminaria i testy, w tym kursy prowadzone przez jezuitów w Stanach Zjednoczonych.^[1]

Kto wymyślił enneagram?

Nie wymyśliła go jedna osoba, a uczciwa odpowiedź wymienia trzy. Gurdżijew nauczał symbolu, Ichazo przypisał mu opisy typów, a Naranjo rozwinął typy w portrety używane do dziś.^[1] Kto przypisuje zasługę tylko jednemu z nich, opowiada fragment historii; kolejne sekcje omawiają te trzy kroki po kolei.

Symbol przed typami: Gurdżijew i Czwarta Droga

George Gurdżijew (ur. ok. 1866, zm. 1949) był ormiańsko-greckim nauczycielem duchowym, którego system, Czwarta Droga, wykorzystywał figurę z dziewięcioma punktami jako centralny diagram.^[2][3] W jego nauczaniu symbol był elementem kosmologii, sposobem przedstawiania procesów i praw, i nie zawierał żadnej mapy osobowości. Samą geometrię omawia artykuł symbol enneagramu.

Nie wiadomo dokładnie, skąd Gurdżijew wziął tę figurę ani jak do niej doszedł.^[1] Popularne książki wiązały ją później z dawnymi szkołami sufickimi i innymi starymi tradycjami; te twierdzenia są sporne i nie mają oparcia w dokumentach, dlatego rzetelne opracowania historyczne przyjmują, że współczesny symbol zaczyna się od Gurdżijewa.^[1]

Oscar Ichazo i Protoanaliza

Warstwa osobowości zaczyna się od Oscara Ichazo, boliwijskiego nauczyciela, który w latach 60. stworzył system nazwany Protoanalizą i przypisał opisy typów dziewięciu punktom figury.^[4] Ichazo nauczał dla każdego punktu fiksacji, cnót i innych odpowiedników, zmieniając diagram kosmologiczny w mapę ludzkich typów. W tym momencie powstaje enneagram osobowości, w odróżnieniu od samego symbolu.^[1][4]

Claudio Naranjo w Berkeley

Krok od systemu Ichazo do współczesnego enneagramu należy do Claudia Naranjo, urodzonego w Chile psychiatry, który pracował wtedy w Stanach Zjednoczonych.^[5] Na początku lat 70. Naranjo nauczał systemu w Berkeley, pogłębił i rozbudował opisy typów oraz powiązał je z wzorcami psychologicznymi zamiast z doktryną ezoteryczną.^[1][5] Jego uczniowie ponieśli tę naukę dalej, a znaczna część tego rozprzestrzeniania się przebiegała przez jezuitów i katolickie rekolekcje w Stanach Zjednoczonych, co dało systemowi pierwszą amerykańską publiczność.^[1]

Jak enneagram stał się popularny?

Faza popularyzacji to historia wydawnicza. Od końca lat 80. książki autorów takich jak Don Richard Riso i Russ Hudson zapewniły systemowi szerokie grono czytelników i standardowe słownictwo, w tym poziomy rozwoju i kwestionariusz RHETI; ich dorobek opisuje artykuł Riso i Hudson.^[1][6] Potem przyszły komercyjne testy, a następnie internet, który pomnożył zarówno dostęp, jak i spory między szkołami. Quiz na tej stronie należy do tej najnowszej fazy: to test samoopisowy, który ocenia dziewięć typów opisanych w przeglądzie co to jest enneagram.

Dlaczego pochodzenie ma znaczenie

Historię pochodzenia enneagramu warto znać z dwóch powodów. Wyjaśnia ona słownictwo, które wciąż niesie duchowy i filozoficzny język Czwartej Drogi Gurdżijewa, a nie terminy psychologii akademickiej.^[3] Ustawia też uczciwe oczekiwania: stuletnia linia przekazu nauczania to nie to samo co zweryfikowane narzędzie psychologiczne, o czym mówi artykuł krytyka enneagramu.^[1]