Enneagram Eleştirisi: Doğruluk, Geçerlilik, Araştırma

Sistemin nereden geldiğini Enneagram tarihi makalesinde bulabilirsin.

Enneagram eleştirisi nereden geliyor?

Sistemi iki farklı kesim, farklı nedenlerle eleştiriyor. Akademik psikologlar Enneagram’ın ampirik araştırmadan doğmadığına dikkat çekiyor: Gurdjieff’in ezoterik öğretisinden Ichazo ve Naranjo aracılığıyla geliyor ve sonuçlarını verilerden türetmek yerine hazır olarak getirmiş.^[1] Uygulayıcılar ve eski uygulayıcılar ise sistemin nasıl kullanıldığını eleştiriyor: sabit etiketler, burç yorumu tarzı uygulamalar ve ekoller arasında temel ayrıntılar üzerine anlaşmazlıklar.

İki eleştirinin de ağırlığı var ve birbirini götürmüyor. Bir sistem, ölçme aracı olarak başarısız olurken öz yansıtma aracı olarak yararlı olabilir.

Enneagram’a yöneltilen başlıca eleştiriler neler?

Sınırlı geçerlilik araştırması. Akademik psikolojide incelenen ana akım özellik modelleriyle kıyaslandığında, Enneagram’ın geçerliliği üzerine yapılmış hakemli çalışmaların sayısı az.^[1] Yerleşik modeller kişiliği de farklı düzenler: insanları ayrık tiplere değil, sürekli özellik boyutları üzerine yerleştirir; bu da neyin kanıt sayıldığını ve çalışmaların nasıl tasarlandığını etkiler.^[3] Bazı çalışmalar destekleyici bulgular bildiriyor, bazıları bildirmiyor; ama hacim, soruyu çözüme kavuşturacak düzeyin çok altında ve destekleyici literatürün büyük kısmı en üst düzey dergilerin dışında. Bu yüzden Enneagram’ın geçerliliğini en iyi özetleyen ifade “kanıtlanmamış”tır: ne doğrulanmış ne de çürütülmüş.

Öz bildirimin sınırları. Sistem tipi içeriden, öz bildirimle belirler.^[1] Oysa Enneagram’ın anlattığı güdüler, insanların kendilerinde görmekte en zorlandığı güdülerin ta kendisidir; dolayısıyla araç, soruları yanıtlayan kişinin dürüstlüğüne ve kendini tanımasına bağlıdır.

Barnum etkisi. Belirsiz, gönül okşayan tanımlar neredeyse herkese kişisel olarak isabetli gelir; bu, Forer ya da Barnum etkisi olarak bilinen, iyi belgelenmiş bir olgudur.^[2] Enneagram tanımları burç yorumlarından daha belirgindir, ama risk gerçektir: bir tip olmak isteyen okur genellikle kendini o tipin profilinde bulabilir.

Ekoller arasındaki anlaşmazlıklar. Öğretmenler alt tip adları, kanat kuralları ve okların ayrıntıları konusunda anlaşamıyor; bu da “Enneagram”ın test edilebilir tek bir önermeler bütünü ortaya koyduğu iddiasını zorlaştırıyor.^[1]

Enneagram bilimsel mi?

Kökeni bakımından hayır: bilimsel yöntemin bir ürünü değil, felsefi ve manevi bir öğretidir.^[1] Bugünkü durumuyla akademik kişilik psikolojisinin kıyısında duruyor; biraz akademik ilgi görüyor, ama dokuz tipinin gerçek ve birbirinden ayrı kategoriler olduğu konusunda bir uzlaşı yok. Bu yüzden dikkatli yazarlar onu doğrulanmış bir psikolojik araç olarak değil, kendini anlamak için bir çerçeve olarak sunar; bu site de onu böyle sunuyor.

Bu hüküm Enneagram’a özgü değil. Popüler öz bildirim sistemleri aynı yapısal sınırları paylaşıyor; Enneagram ve MBTI karşılaştırmamız bunu tarafsız biçimde anlatıyor.

Kullanıcılara göre Enneagram ne kazandırıyor?

Bildirilen en belirgin fayda, bir kelime dağarcığı kazanmak. Kullanıcılar sık sık sistemin hissettikleri ama hiç dile getiremedikleri bir motivasyona ad koyduğunu ve stres ile gelişim altındaki kendi tepkilerini izlemek için onlara bir çerçeve verdiğini söylüyor.^[1] Bu bir ölçüm değil, anekdot niteliğinde bir bildirim; plasebo benzeri Barnum dinamiği de benzer bir his yaratabilir.^[2] Ama uygulayıcıların öne sürdüğü pratik iddia, yani sistemin insanların kendini gözlemlemesine yardım ettiği, tiplerin bilimsel olarak doğrulanmış kategoriler olduğu şeklindeki daha güçlü iddiayı gerektirmiyor. İkisi aynı anda doğru olabilir ve dürüst bir Enneagram eleştirisi bu ikisini birbirinden ayrı tutar.

Sistemi kendi üzerinde denemek istiyorsan tipini bul, sonra tipinin profilini yukarıdaki eleştirileri aklında tutarak oku ve ne kadarının gerçekten sana uyduğuna kendin karar ver.