Riso ve Hudson: Gelişim Seviyeleri, RHETI ve Yaklaşımları

Don Riso ve Russ Hudson kimdir?

Don Richard Riso, sistemi en etkili biçimde yaygınlaştıranlardan biri hâline gelen Amerikalı bir yazardı; Russ Hudson ise uzun yıllar onun ortak yazarı ve araştırma ortağı oldu.^[1] Birlikte The Enneagram Institute’u kurdular; bu kurum bugün hâlâ onların anketlerini dağıtıyor ve seminerler ile mesleki eğitimler aracılığıyla onların yaklaşımına göre öğretici yetiştiriyor.^[4]

İlk büyük kitapları Personality Types 1987’de çıktı ve o zamana kadar çoğunlukla seminerlerde ve küçük çevrelerdeki öğretilerde yaşayan bir sistemi geniş okur kitlesine taşıdı.^[1] Sonraki kitaplar, özellikle 1999’daki The Wisdom of the Enneagram, uygulayıcıların bugün genellikle Riso Hudson Enneagram’ı dediği yaklaşımı pekiştirdi.^[1]

Riso Hudson Enneagram’ı: neler eklediler?

İkili dokuz tipi icat etmedi; tipler, Enneagram tarihi makalesinde anlatıldığı gibi Claudio Naranjo üzerinden Oscar Ichazo’ya uzanır.^[1] Onların yaptığı, sistemi düzenlemek ve yaygınlaştırmaktı. Katkıları arasında gelişim seviyeleri, kanatların geniş kabul gören bir tarifi ve çizgilerin stres ve gelişim yönleri olarak sunulması var; bu sonuncusu Enneagram okları makalemizde kullandığımız çerçevedir.^[1][2]

Sonuç, kendi içinde tutarlı bir terminolojisi olan bir sistem versiyonudur. Modern kitaplar ve web siteleri bir tipin sağlıklı, ortalama ve sağlıksız aralıklarından söz ettiğinde ya da kanatları 4w5 ve 9w1 diye yazdığında, büyük ölçüde Riso ve Hudson’ın dilini konuşuyorlar.^[1]

Gelişim seviyeleri nedir?

Gelişim seviyeleri, Riso’nun kavramsal açıdan en önemli katkısıdır: dokuz tipin her birinde aynı motivasyon farklı sağlık derecelerinde ortaya çıkabilir.^[2] Standart sunumda her tip için dokuz seviye, üç aralıkta toplanır: sağlıklı, ortalama ve sağlıksız.^[2]

Bu fikir önemlidir, çünkü sık duyulan bir itiraza cevap verir. Bir tipi yalnızca ortalama davranışlarıyla tarif etmek, sistemi bir kalıp yargılar kutusu gibi gösterir. Seviyeler devreye girince tip, sağlıklı uçta özgürce ifade edilebilen, ortada savunmacı ve egonun güdümünde olan, en altta ise yıkıcılaşan bir motivasyon hâline gelir; ve bu süreçte hep aynı tip kalır.^[2] Başarı odaklı bir tip farkı somut olarak gösterir: sağlıklı uçta aynı motivasyon gerçek bir mükemmellik ve başkalarının gelişimini destekleme alışkanlığı üretir, ortalama aralıkta imaj yönetimine kayar, sağlıksız uçta ise statü uğruna kestirme yollara sapar. Motivasyon hiç değişmedi; ifadesi değişti.^[2] Uygulayıcılar seviyeleri bir kişinin şu an nerede durduğunu konuşmak için kullanır; bizim tip sayfalarımız da sağlıklı ve stres altındaki hâl ayrımını aynı nedenle ödünç alır.

RHETI nedir?

RHETI, Riso-Hudson Enneagram Type Indicator’ın kısaltmasıdır. Onların ticari olarak dağıtılan, The Enneagram Institute üzerinden satılan öz bildirim anketidir; dokuz tipin hepsini puanlar ve kişinin en yüksek puanı alan tipini ve kanadını raporlar.^[3] En bilinen ücretli Enneagram testlerinden biridir ve sistem üzerine yapılan bazı araştırmalarda kullanılmıştır.^[1]

Burada çözdüğün test o değil. Bu sitedeki test bağımsız, ücretsiz bir öz bildirim testidir; hesap gerektirmeden tamamen tarayıcında çalışır ve en olası tipini ve ona yakın adayları bulmak için tasarlanmıştır. Tipini bul, sonra sonucunu iki Enneagram kanadıyla karşılaştır.

Her öz bildirim aracı gibi RHETI de bu formatın genel sınırlarını taşır: kendini bugün nasıl tarif ettiğini ölçer ve araştırmacılar, tip ölçeklerinin tekrarlanan testlerde ne kadar tutarlı kaldığını sorgulamıştır. Bu açık sorular Enneagram eleştirisi makalesinde toplanıyor ve ücretli anketler için de ücretsiz olanlar için de geçerli.

Riso ve Hudson Enneagram’ı nasıl değiştirdi?

Üç değişiklik öne çıkıyor.^[1] Birincisi erişim: kitapları sistemi inziva merkezlerinden sıradan kitapçılara taşıdı; İngilizce konuşanların çoğunun ilk karşılaştığı versiyonun Riso Hudson Enneagram’ı olmasının nedeni budur. İkincisi terminoloji: seviyeler, kanat gösterimi ve çizgilerin stres ve gelişim olarak okunması, sonraki yazarların ortak kısaltmaları hâline geldi. Üçüncüsü kurumsal zemin: The Enneagram Institute öğreticilere bir eğitim yolu, sisteme de kalıcı bir kurumsal yuva verdi.^[4]

Dördüncü bir değişiklik kolayca gözden kaçar: sistemi kitaptan öğrenilebilir kıldılar. Onların kitaplarından önce Enneagram’ı öğrenmek büyük ölçüde bir öğretici bulmak demekti; sonrasında istekli bir okur tipleri, kanatları, seviyeleri ve okları tek bir kitaptan çalışabilir ve fikirleri kendi deneyimiyle sınayabilirdi. Sistemi koçluk ofislerine, ekip atölyelerine ve internetin geneline taşıyan bu erişilebilirlikti; bugün çoğu insanın karşılaştığı versiyonun, kimse isimlerini anmasa bile, bir Riso Hudson ürünü olmasının nedeni de bu.

İkili, sistemin ne işe yaradığına dair beklentileri de şekillendirdi. Onların sunumunda Enneagram bir etiketleme aracı değil, kendini gözlemlemek ve kişisel çalışma için bir haritadır; bir tip adı kim olduğun hakkında bir hüküm değil, kendi kalıplarını fark etmek için bir başlangıç noktasıdır.^[1]