Enneagram Tarihi: Gurdjieff’ten Modern Testlere

Bu çizgiyi bilmek önemlidir, çünkü sistemin kökeni hem onun manevi havasını hem de aldığı eleştirileri açıklar.

Kısaca Enneagram tarihi

Modern çizgiyi dört kilometre taşı özetler.^[1] Birincisi, dokuz köşeli sembol 20. yüzyılın başında George Gurdjieff’in öğretisinde, hiçbir kişilik tipine bağlanmadan ortaya çıkar. İkincisi, 1960’larda Oscar Ichazo sembolün noktalarına tip tanımları ekler. Üçüncüsü, 1970’lerin başında Claudio Naranjo sistemi Berkeley’e getirir ve tipleri bugün tanıdığımız psikolojik portrelere dönüştürerek genişletir. Dördüncüsü, 1980’lerden itibaren sistem kitaplar, seminerler ve testler aracılığıyla yayılır; buna ABD’de Cizvitlerin verdiği kurslar da dahildir.^[1]

Enneagram’ı kim buldu?

Onu tek bir kişi icat etmedi ve dürüst cevap üç isim sayar. Gurdjieff sembolü öğretti, Ichazo tip tanımlarını ekledi, Naranjo da tipleri bugün kullanılan portrelere dönüştürerek genişletti.^[1] Bunlardan yalnızca birini anan kişi hikâyenin bir kısmını anlatıyordur; aşağıdaki bölümler bu üç adımı sırasıyla ele alıyor.

Tiplerden önce sembol: Gurdjieff ve Dördüncü Yol

George Gurdjieff (yaklaşık 1866 ile 1949 arası), Dördüncü Yol adlı sisteminde dokuz köşeli şekli merkezi bir diyagram olarak kullanan Ermeni-Rum kökenli bir manevi öğretmendi.^[2][3] Onun öğretisinde sembol kozmolojinin bir parçasıydı, süreçleri ve yasaları temsil etmenin bir yoluydu; ortada herhangi bir kişilik haritası yoktu. Geometrinin kendisi Enneagram sembolü makalesinde anlatılıyor.

Gurdjieff’in bu şekli nerede bulduğu ya da nereden türettiği açıkça belgelenmemiştir.^[1] Popüler kitaplar sonradan onu eski Sufi okullarına ve başka kadim geleneklere dayandırdı; bu iddialar tartışmalıdır ve belgelerle desteklenmez, bu yüzden ciddi tarih anlatıları modern sembolü Gurdjieff ile başlatır.^[1]

Oscar Ichazo ve Protoanaliz

Kişilik katmanı, 1960’larda Protoanaliz adını verdiği bir sistem geliştiren ve şeklin dokuz noktasına tip tanımları ekleyen Bolivyalı öğretmen Oscar Ichazo ile başlar.^[4] Ichazo her nokta için fiksasyonlar, erdemler ve başka karşılıklar öğretti; böylece kozmolojik bir diyagramı insan tiplerinin haritasına çevirdi. Salt sembolden farklı olarak kişilik Enneagram’ı tam da bu anda doğar.^[1][4]

Claudio Naranjo ve Berkeley

Ichazo’nun sisteminden modern Enneagram’a geçiş adımı, Şili doğumlu ve o dönem ABD’de çalışan psikiyatr Claudio Naranjo’ya aittir.^[5] Naranjo 1970’lerin başında sistemi Berkeley’de öğretti, tip tanımlarını derinleştirip genişletti ve onları ezoterik öğretiler yerine psikolojik kalıplara bağladı.^[1][5] Öğrencileri öğretiyi dışarıya taşıdı; bu yayılmanın kayda değer bir kısmı ABD’deki Cizvit rahipler ve Katolik inziva ortamları üzerinden gerçekleşti, bu da sisteme ilk Amerikalı kitlesini kazandırdı.^[1]

Enneagram nasıl popüler oldu?

Yaygınlaşma dönemi bir yayıncılık hikâyesidir. 1980’lerin sonundan itibaren Don Richard Riso ve Russ Hudson gibi yazarların kitapları sisteme geniş bir okur kitlesi ve standart bir kelime dağarcığı kazandırdı; gelişim seviyeleri ve RHETI anketi de bunlara dahildir. Çalışmaları Riso Hudson Enneagram makalesinde anlatılıyor.^[1][6] Ardından ticari testler geldi, sonra da hem erişimi hem de okullar arasındaki anlaşmazlıkları katlayan internet. Bu sitedeki test de bu son dönemin bir parçası: Enneagram nedir genel bakışında anlatılan dokuz tipi puanlayan, kişinin kendi beyanına dayalı bir test.

Köken neden önemli?

Enneagram’ın köken hikâyesini bilmeye değer, bunun iki nedeni var. Birincisi kelime dağarcığını açıklar: bu dil hâlâ akademik psikolojinin terimlerini değil, Gurdjieff’in Dördüncü Yol’undan gelen manevi ve felsefi ifadeleri taşır.^[3] İkincisi, beklentileri dürüst bir yere koyar: yüz yıllık bir öğreti soyu, doğrulanmış bir psikolojik ölçüm aracıyla aynı şey değildir. Bu ayrım Enneagram eleştirisi makalesinde tartışılıyor.^[1]